Uzak Şehir’de Karı-Koca Halleri

‘’Karım’’ ve ‘’kocam’’ kelimelerinin ataerkil mengenede bireylerin mülkiyeti üzerinde çok güçlü bir fonksiyonu olduğunu her pazartesi yayımlanan ‘’Uzak Şehir’’ dizisinde bir kez daha görüyoruz.

Kanal D

AYNA yapım imzalı, Gülizar Irmak’ın senaryosunu yazdığı ekranların fenomen dizisi Uzak Şehir; töre dizisi, kadının metalaştırılması, şiddet sahneleri gibi meseleler üzerinden sıklıkla eleştirilse de reytinglerde zirvede olmayı başarıyor. Toplumdaki eril kodların dizi izleme alışkanlıklarına da yansıması çok şaşılacak bir durum değil. Zira, cumartesi günleri Now’da yayımlanan ‘’Ben Leman’’ dizisi kadın merkezli bir yapım olmasına rağmen çok da ilgi görmüyor.

Güçlü kadın hikayelerinin değil de vurdulu kırdılı erkek işlerinin tuttuğu’’ gibi tespitleri bir kenara bırakarak Uzak Şehir’e odaklanıyoruz. Dizi geçen sezonda ölen Boran karakterini aslında ölmediğini kendince inandırıcı sebeplerle izleyicisine anlattı. Alya da eşi ölünce başka bir adamla evleniyor. Ama çok da yabancı değil. Kocasının kardeşiyle. Boran’ın bu sezon hikayeye dönüşü dramatik çatışmayı şüphesiz güçlendiriyor. (Alya- Boran- Cihan üçgeni; aşk üçgenleri her zaman tutar )

Asıl mesele bu kadın kimin karısı? Alya’nın kocası kim? Haftalardır bu mesele üzerinden ilerleyen dizi sürükleyici bir şekilde hikayesini devam ettiriyor. Boran ‘ın ‘’Alya, benim karım. Benim!’’ repliği eril kodlarla bezeli ataerkil mengenenin karı- koca kavramları üzerinden başka bir insana ‘’sahip olma’’sının altını çiziyor. İnsanlık, tarih boyunca ataerki çizgisinde ilerlemiyor elbette. Anasoyluluğun daha hakim olduğu dönemlerde görülmeyen cinsel kıskançlık, özel mülkiyet ve ataerkil aileyle gelişiyor.

Koca, artık karısının sahibi. Aynı zamanda cinsel organlarının da sahibi. Tüm bunlar onun mal varlığının bir parçası. (Reed, 200) Boran’ın Alya ve Cihan’a sürekli cinsel birliktelik imasında bulunması, bunun göstergesi. Boran, ‘’karım’’ dediği Alya’nın bedenini bu şekilde kontrol etmeye çalışıyor. Türkçedeki karı ve koca kelimelerinin kökeni ‘’cinsel partner’’den ziyade ‘’yaşlı kişi’’ manası taşır. Kelime zaman içinde semantik açıdan farklı bir anlam kazansa da İngilizcedeki ‘’husband’’ kelimesi tarihsel bağlamda tüm bu yargıları doğrular nitelikte.

Husband, eski İskandinavcadan gelir. ‘’evin efendisi, mülk sahibi’’ manasındadır. Zira Farsça kökenli ‘’şevher’’ kelimesi de husband gibi ‘’mal mülk idare eden’’ anlamlarını taşır. Eski Mezopotamya’da bir erkek için evlenmek fiili Akadça ‘’karısının mülkiyetine sahip olmak’’ anlamındadır. (Arslan, 81) Boran’ın hırçınlaşmasının kökeninde yatan gerçek budur. Karısına tahakkümde bulunamaması, ona sahip olamaması adamı öfkelendirir. Çünkü artık ‘’evin efendisi’’ konumunda değildir.

‘’Evin hanımı’’ manasındaki ‘’wife’’ ın etimolojik geçmişi son derece mizojin ve sekssisttir. ‘’Dişi cinsel organı’’ ndan gelir. Görüldüğü üzere ‘’koca’’ kelimesi gibi güçlü bir anlam taşımaz. Tam tersi edilgen bir obje yerine konur. Alya’nın Boran’ı değil de Cihan’ı ‘’koca’’sı olarak kabul etmesi, antropolojik ve etimolojik bağlamda pejoratif bir perspektiften okunur. Karı- koca hâlleri günümüzdeki gibi romantik ve duygusal bir algının öznesi değil, binlerce yıllık yerleşik kültürün olsa olsa ‘’anlam iyileşmesi’’ yoluyla güzellemesidir.

Seyirci aslında Alya’nın- kadın bireyin- tapusunu kime vereceğini seyreder. Aynı durum Cihan- erkek birey- için de geçerlidir. Şüphesiz nikah ve sadakat kelimeleri de ataerkil dünyanın mülkiyet inancına dair en güçlü verileridir.

Hulusi Çakmak

REFERANSLAR:

Arslan, S. (2018). Çivi Yazısı Hukuku ve Toplumsal Hayatta Nad¯ıtu(m) Kadınları,

Uluslararası Beşeri Bilimler ve Eğitim Dergisi, 4/8, 80 – 99.

Reed, E., (1983). Kadının Evrimi 2, Payel, İstanbul

Etimoloji için: etymonline.com